W niektórych przypadkach spotyka się tylko jakiś jeden objaw

Wszystkich chorych z nawet (najmniejszymi objawami lub podejrzeniem o złośliwe zmiany w tkance płucnej należy poddawać szczególnie dokładnym badaniom rentgenowskim, bronchoskopowym i bronchograficznym, a plwocinę ich — dokładnej analizie cytologicznej. W czasie badania rentgenowskiego trzeba pamiętać, że większość guzów rakowych powstaje na obwodzie płuca i we wczesnym okresie uwidaczniają się jako drobne zacienienia, dostrzegalne, gdy osiągną średnicę około 3 mm. Jeżeli taki rakowy guzek zatka światło oskrzela, początkowo rozwija się roze­dma, a następnie niedodma odpowiedniej części płuca. Nowotwór umiejsco­wiony w pobliżu wnęki lub we wnęce płuca można także dosyć wcześnie po­dejrzewać na podstawie nierównomiernego zacienienia jednej z wnęk lub nie­prawidłowego jej kształtu. W tym wypadku również należy bardzo wnikliwie przestudiować zdjęcia rentgenowskie, celowane na podejrzaną część płuca.

Do wykrycia wczesnych zmian komórkowych konieczna jest specjalna do­kładna technika badania plwociny lub wydzieliny oskrzelowej otrzymanej za pomocą przepłukiwań odpowiedniego oskrzela segmentowego. W olbrzymiej akcji wczesnego rozpoznawania raka płuca szczególną rolę powinni odgrywać lekarze ogólni, do których przede wszystkim zgłaszają się chorzy. Od lekarzy tych zależą dalsze badania, dlatego powinni oni szczególnie dokładnie poznać wszystkie objawy wczesne tej choroby, aby w razie spo­strzeżenia choćby jednego z nich powziąć podejrzenie o raka płuca. Dokładne przestudiowanie wywiadów od chorych z niewątpliwym rakiem płuca wykazuje, że początkowe objawy są bardzo podobne do tych, które stwierdzono po przyjęciu chorego do kliniki, chociaż potwierdzenie rozpo­znania trwa średnio około 5—6 miesięcy. Według naszych danych pierwsze objawy, z którymi chorzy na raka płuca zwrócili się do lekarza rejonowego, były to: suchy uporczywy kaszel, a także kaszel z plwociną śluzową i ślu­zowo-ropną — u 68% chorych, stany podgorączkowe lub wysoka gorączka — u 48%, bóle w klatce piersiowej — u 41%, osłabienie, szybkie męczenie się, chudnięcie — u 30%, krwioplucie — u 18%. W ten sposób zgłaszając się po raz pierwszy do lekarza chory ma już dwa lub trzy charakterystyczne objawy raka płuca, które jeśli się uwzględni wiek chorego, powinny od razu wzbudzić po­ważne podejrzenie u lekarza.

W niektórych przypadkach spotyka się tylko jakiś jeden objaw. Na przykład u jednego chorego na raka płuca w czwartym okresie były to wyłącznie stany podgorączkowe, u drugiego — bóle w klatce piersiowej. Ponadto u 3 chorych w czasie profilaktycznego przeglądu wykryto raka w czwartym okresie, prze­biegającego bezobjawowo. Z 14 chorych z jednym objawem 4 miało raka w czwartym okresie. Jednakże u większości tych chorych te odosobnione ob­jawy były charakterystyczne dla raka płuca: u 8 — bóle, u 3 — kaszel, u 3 — stany podgorączkowe. Jak widzimy, u wszystkich bez wyjątku chorych, którzy zgłosili się do lekarza po raz pierwszy, były dostateczne powody do powzięcia podejrzenia o raka płuca, jednakże wobec braku należnej czujności lekarzy tylko u 20% wykryto tę chorobę, i to u połowy z nich już w czwartym okresie. U pozostałych o rozpoznaniu raka płuca lekarze nawet nie pomyśleli. Tymczasem, uwzględniając pierwotne objawy, płeć i wiek chorych, lekarz obowiązany był myśleć o raku płuca i skierować chorego do zbadania rentge­nowskiego. Rentgenolog po dokładnym przebadaniu chorego mógłby wykryć.